Blauwe en zwarte bessen worden al eeuwen gegeten. Natuurlijk omdat ze heerlijk smaken, maar ook omdat mensen weten dat deze kleine vruchten veel meer zijn dan alleen lekkere zomerse oogst.
Het is alsof het twee zussen zijn. Ze delen dezelfde familie, maar ieder heeft een heel eigen karakter.
Er zijn in de natuur natuurlijk nog veel meer bijzondere bessen. Zo schreef ik eerder ook over de krentenstruik, een fijne struik die in het voorjaar prachtig bloeit en later heerlijke eetbare bessen geeft.
De blauwe bes: zacht en verfrissend
Van de twee is de blauwe bes de zachtste van smaak.
Met haar milde, bijna fluwelige smaak en dunnen schil eet je haar gemakkelijk zo van de struik. Juist daarom is ze voor veel mensen een echte favoriet.
De blauwe bes bevat veel anthocyanen, de natuurlijke kleurstoffen die haar die prachtige blauwpaarse tint geven. Daarnaast is ze rijk aan vitamine C, mangaan en voedingsvezels. Ze kan bijdragen aan een gezonde hart- en vaatfunctie en staat bekend om haar ondersteunende werking op de spijsvertering.
Door haar zachte smaak past ze bijna overal bij. In yoghurt, door havermout, in smoothies, in gebak of gewoon zo uit de hand oppeuzelen. .
De zwarte bes: krachtig en uitgesproken
De zwarte bes laat zich niet zo gemakkelijk vergelijken.
Al wanneer je een bes tussen je vingers kneust, komt haar krachtige, kruidige geur vrij. Ook de smaak is veel voller en uitgesprokener.
Die diepe, bijna kruidige aroma’s zijn te danken aan een rijkdom aan polyfenolen, flavonoïden en essentiële oliën die de bes bevat. Daarnaast is de zwarte bes bijzonder rijk aan vitamine C, vaak meerdere keren meer dan de zwarte bes. Ze bevat veel antioxidanten.
En verder bevat ze gamma-linoleenzuur in haar zaden, een vetzuur dat helpt bij het in balans houden van het immuunsysteem en de hormoonhuishouding.
In de kruidengeneeskunde wordt zwarte bes gezien als natuurlijke ontstekingsremmer en ondersteuner van gewrichten, weerstand en bijnierfunctie.
Je proeft dat krachtige karakter ook terug in de bes zelf. Ze is minder zoet, wat kruidiger en blijft langer aanwezig.
Twee zussen met een eigen karakter
Als ik beide bessen naast elkaar zie, moet ik altijd denken aan twee zussen.
De blauwe bes voelt licht en vriendelijk. Een bes die je zonder nadenken blijft eten.
De zwarte bes vraagt iets meer aandacht. Haar smaak is dieper, voller en blijft langer hangen.
In de keuken
De blauwe bes is heerlijk om vers te eten. Je verwerkt haar gemakkelijk in yoghurt, ontbijt, salades, smoothies of gebak.
De zwarte bes kan je goed verwerken tot sap, siroop, jam, gelei en ook tinctuur. Door haar te verwarmen of zelfs te fermenteren verandert haar smaak en krijgt die nog meer diepte. En natuurlijk zijn de bessen ook vers uit de hand te eten.
Geen van beiden is beter dan de ander. De natuur schenkt ze allebei, voor verschillende momenten, verschillende behoeften.
En toch…
In onze moderne tijd lijkt één van de twee bessen veel zichtbaarder aanwezig.
Waarom de blauwe bes overal zichtbaar is
De afgelopen jaren is de blauwe bes heel populair geworden.
Ze is vrijwel overal te koop!
En je kunt haar zien in veel reclames, waar ze de status superfood krijgt.
Zeker, ze is gezond, vol antioxidanten, anthocyanen en vitamine C.
Maar haar populariteit heeft nog twee andere oorzaken.
Ze heeft een stevige, wasachtige schil die haar beschermt. Daardoor blijft ze lang goed en kan ze zonder veel kwaliteitsverlies grote afstanden afleggen. Dat maakt haar bijzonder geschikt voor de handel. Een bes die lang houdbaar is, geeft minder uitval in de winkel en is daardoor commercieel aantrekkelijk.
Daarnaast is er de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de promotie van blauwe bessen. Door hun goede houdbaarheid en wereldwijde verkrijgbaarheid zijn ze uitgegroeid tot een geliefd product voor supermarkten. Campagnes waarin termen als ‘superfood’ worden gebruikt, hebben daar ongetwijfeld aan bijgedragen.
De zwarte bes is veel kwetsbaarder en minder lang houdbaar. Daardoor is ze minder geschikt voor grootschalige distributie en kom je haar veel minder vaak tegen in de supermarkt. Ze blijft veel vaker een bes uit de tuin of van de lokale teler.
Wereldreiziger versus streekproduct
Juist daarin zie je het verschil tussen beide bessen.
De blauwe bes reist de hele wereld over. De zwarte bes blijft dichter bij huis.
De zwarte bes wordt vaak dezelfde dag nog verwerkt tot sap, jam of siroop.
Die houdbaarheid is precies de reden dat de blauwe bes wél een marketingmachine wereldwijd kreeg en de zwarte bes in de niche bleef van huisgemaakte producten.
De blauwe bes past bij het moderne voedingspatroon: gezond, snel, onderweg, snackbaar.
De zwarte bes daarentegen leeft in een ander tempo. Haar dunne schil en volle sap maken haar kwetsbaar, snel gistend als ze te lang blijft liggen.
Dus daar waar de blauwe bes meereist met de wereld van snelheid, blijft de zwarte bes trouw aan het ritme van de streek. Haar smaak is dieper, aardser, complexer.
Zelf blauwe en zwarte bessen kweken
Niet iedere grond is geschikt voor iedere bessensoort.
Dat geldt trouwens voor veel bessensoorten. Ook de olijfwilg heeft zijn eigen voorkeuren én bijzondere eigenschappen. Naast eetbare bessen verrijkt deze struik zelfs de bodem waarin hij groeit.
De blauwe bes houdt van zure grond met een pH tussen ongeveer 4,5 – 5,5. Ze groeit graag op een zonnige, beschutte plek.
De zwarte bes voelt zich juist thuis op neutrale tot lichtzure grond met een pH 6 – 7. Ze kan zowel zon als halfschaduw aan en verdraagt koelere klimaten moeiteloos.
In onze tuin groeien vooral veel zwarte bessenstruiken. De grond bij ons is kalkhoudend, rijk aan voeding en heeft een pH tussen de 6 en 7, precies waar de zwarte bes zich thuis voelt.
Daarom is het belangrijk te weten wat voor soort grond je thuis hebt als je zelf bessen wilt kweken. Iedere plek haar eigen kracht, ieder gewas zijn eigen thuis.
Als je geen zure grond hebt en je wilt de blauwe bes toch graag laten groeien, dan kun je haar als alternatief goed in een grote pot of bak houden. En dan de juiste grond toevoegen.
En andersom geldt hetzelfde. Heb je juist een erg zure zandgrond en wil je zwarte bessen planten, dan kun je daarvoor een bak gebruiken met een meer neutralere grond.
Ik wens je veel plezier met het aanplanten, verzorgen en natuurlijk genieten van je eigen bessenstruiken!
Wil je meer lezen over eetbare bessen?
- Krentenstruik: een vroege voorjaarsbloeier met heerlijke eetbare bessen.
- Olijfwilg: een bijzondere voedselbosstruik die niet alleen bessen geeft, maar ook de bodem verrijkt.
- Vlierbes: een krachtige najaarsbes waarmee je heerlijke siroop kunt maken.
