Wanneer ik ’s morgens door de tuin loop, kan ik soms opeens verrast worden door รฉรฉn of een aantal molshopen die ergens in de nacht zijn ontstaan.
Ik krijg dan een glimlach en denk: daar heeft een beestje vannacht erg hard gewerkt.
Zo’n molshoop is eigenlijk niets meer dan de aarde die de mol uit zijn nieuwe gangen heeft moeten verwijderen. Met zijn krachtige voorpoten werkt hij de aarde achter zich langs en duwt die uiteindelijk naar boven. Een klein afvalbergje van een nacht werken onder de grond.
Maar zo’n hoopje aarde vertelt ook een verhaal.
Het verhaal van een wereld die we meestal niet zien. Een wereld onder onze voeten, waar regenwormen, wortels, schimmels en talloze kleine organismen voortdurend bezig zijn de bodem op te bouwen. En waar ergens daartussen een mol zijn gangen graaft.
Wanneer je daar even bij stilstaat, verandert zo’n molshoop voor mij in ieder geval wel van betekenis.
Een leven onder de grond
De mol leeft bijna zijn hele leven onder de aarde. Zijn lichaam is er helemaal op aangepast. Met krachtige voorpoten graaft hij tunnels door de bodem, terwijl zijn zachte vacht ervoor zorgt dat hij zich gemakkelijk door smalle gangen kan bewegen.
Zijn ogen zijn klein en zijn voor hem eigenlijk niet belangrijk. In plaats daarvan vertrouwt de mol vooral op zijn tastzin en reukvermogen. Met zijn gevoelige snuit kan hij al hele kleine trillingen in de bodem waarnemen.
Zo beweegt hij zich door een uitgebreid gangenstelsel waarin hij jaagt op zijn belangrijkste voedsel: regenwormen en andere kleine bodemdiertjes.
Een mol leeft trouwens niet van plantenwortels en knaagt niet aan groenten of bloembollen. Schade aan wortels wordt vaak veroorzaakt door woelmuizen, die soms gebruikmaken van bestaande molgangen.
Een teken van een levende bodem
Een mol vestigt zich vooral op plekken waar voldoende voedsel aanwezig is. Dat betekent dat er in de bodem veel leven zit: regenwormen, insectenlarven en andere kleine organismen.
Deze plekken hebben een gezonde bodemstructuur en bevatten veel organisch materiaal.
In oude boerenwijsheden werd gezegd: “Waar de mol woont, is de aarde rijk.”
In sommige streken werd de aanwezigheid van mollen evenals regenwormen in de grond zelfs gezien als een teken van vruchtbare grond. De rijkdom van een stuk land werd immers voor een groot deel bepaald door de kwaliteit van de bodem.
Ze laten dan ook fijne hopen achter.
Wat kun je met molshoopgrond doen?
Molshopen bestaan vaak uit fijne, losse aarde die uit diepere bodemlagen naar boven is gebracht.
De grond uit molshopen is meestal luchtig en kruimelig. Daarnaast is ze relatief arm aan onkruidzaden, omdat de aarde vaak uit diepere lagen omhoog gebracht wordt.ย
Ik gebruik deze grond daarom graag in een mengsel als zaaigrond voor jonge plantjes.
Je kunt de aarde bijvoorbeeld zeven en dan mengen met compost en zand voor potgrond (dit geldt als je klei of leembodem hebt). Heb je een zandbodem dan kun je zand weglaten.
Ik verzamel de aarde van molshopen daarom graag in een bak, zodat ik door het jaar heen altijd een voorraadje fijne aarde bij de hand heb voor het zaaien van groenten of bloemen. Vooral in het voorjaar, wanneer er veel gezaaid wordt, is dat erg handig.
Waarom deze aarde zo mooi kruimelig is
Wanneer je een molshoop uit elkaar haalt, valt op hoe luchtig de aarde vaak is.
Dat komt doordat een gezonde bodem vol leven zit. Regenwormen mengen organisch materiaal door de aarde, terwijl schimmels en micro-organismen plantenresten afbreken en nieuwe voedingsstoffen vormen.
Samen zorgen zij voor een zogenaamde kruimelstructuur in de bodem. Tussen die kleine kruimels ontstaat ruimte voor lucht, water, wortels en bodemleven.
Een molshoop laat ons dus letterlijk een klein kijkje nemen in de kwaliteit van de bodem onder onze voeten.
Kijk op de mol
De mol roept zoveel verschillende gevoelens op. We houden van een mol in een kinderboek, daar heeft hij meestal een leuk en vrolijk karakter.
Maar in de tuin met als de molshopen in het gazon terecht komen dan zijn we vaak minder enthousiast over de mol.
Ook in onze taal heeft de mol niet altijd een positieve betekenis gekregen. Een ‘mol’ kan staan voor iemand die zich verborgen houdt of in het geheim informatie doorspeelt.
Toch vervult de mol in de natuur enkel zijn eigen rol. Hij maakt deel uit van een groter geheel, van de voortdurende beweging en samenwerking die zich onder onze voeten afspeelt.
Wat de mol laat zien
Misschien laat de mol ons ook iets zien over hoe groei werkelijk ontstaat.
Wij kijken vaak naar wat er boven de grond gebeurt: de planten en bomen die groeien, de bloemen die bloeien, de insecten die van bloem tot bloem vliegen en de oogst die verschijnt. Soms zijn het juist bijzondere bezoekers, zoals de kolibrievlinder, die ons even laten stilstaan bij hoeveel leven zich boven de grond afspeelt.
Maar het grootste deel van het werk gebeurt ergens anders. Namelijk onder onze voeten.
Daar bewegen regenwormen zich door de aarde. Schimmels verbinden wortels met elkaar. Micro-organismen breken bladeren af tot nieuwe voeding voor de bodem en gaan nieuwe verbindingen aan met de wortels van planten en bomen.
En ergens daartussen graaft de mol zijn gangen, waardoor lucht en water hun weg vinden.
Het is een wereld die we zelden zien, maar die wel de basis vormt voor alles wat boven de grond groeit.
En dan verschijnt er ineens een molshoop.
Een hoopje aarde in de tuin, die me dan herinnert dat vruchtbaarheid vaak begint op plekken die voor ons verborgen zijn.
